O peirao da vergoña, transformado en lugar de esperanza

León XIV inclinouse este xoves ante aqueles que cruzan o Atlántico xogándose a vida. No porto de Arguineguín, o primeiro Papa que pisa Canarias atopouse cara a cara con migrantes rescatados do mar e con quen os socorre e acóllenos, nun dos actos de maior contido humano de todo a súa viaxe a España. Tras escoitar a un capitán de Salvamento, a unha voluntaria de Cáritas e a unha vítima de trata, quixo devolverlles algo que o mar e as mafias intentaron arrebatarlles: «Non son números nin expedientes», dixo, e resumiu a mañá nunha frase: «A dignidade humana non ten pasaporte nin perde valor ao cruzar unha fronteira».
Cheiraba a mar e facía calor. No peirao, a xente esperaba con moita paz, con esa calma serena de quen sabe que vén verlle un bo amigo. Había grupos de migrantes reunidos con tranquilidade, sen a tensión dos expedientes nin das cifras. E, ao fondo, esta vez no peirao e tamén tranquilo, unha embarcación laranxa de Salvamento Marítimo, sen o vórtice do rescate senón máis ben como un irmán maior que acompaña aos seus irmáns. Quizá por iso o ambiente tiña algo de familia: porque aquí moitos se deron a vida uns a outros, os de Salvamento a quen cae á auga e os que coidan no día a día de terra.
León XIV chegou ás 11.40 da mañá ao porto de Arguineguín, onde lle agardaba o bispo de Canarias, monseñor José Mazuelos Pérez, xunto a representantes de Salvamento Marítimo, a Policía Nacional, a Garda Civil, Cruz Roja, Cáritas e presidencia do goberno de España. Pero, como noutras etapas desta viaxe, o protagonismo non estaba nas autoridades, senón nos rostros máis sinxelos: os migrantes recuperados do mar e quen lles tende a man. Era, ademais, un momento histórico: xamais un Pontífice pisara as illas. Cando o Papa apareceu, a máis dun brillábanlle os ollos pola emoción de atoparse co sucesor de Pedro, o pescador.

Papa León XIV en el Muelle de Arguineguín conociendo las realidades de los migrantes en Canarias

No seu saúdo, monseñor Mazuelos puxo palabras a un lugar que enmudeceu ao mundo: o que moitos chamaron o peirao da vergoña. Lembrou que este peirao foi testemuña da chegada de miles de persoas que foxen da fame, da guerra e da desesperación tras travesías que superan os 1.600 quilómetros, e reivindicou que precisamente aquí, onde tanto se sufriu, pode nacer un símbolo de acollida e de xustiza. «Cada migrante é un rostro concreto, non un número», afirmou, antes de agradecer o labor de quen chamou «os anxos da garda das persoas migrantes». Pediu ao Papa que axude a mirar con compaixón, a actuar con valentía e a construír unha sociedade onde ninguén sexa tratado como un problema, senón como un irmán.
Rostros concretos da acollida e a esperanza
Chegaron despois os testemuños, e con eles un silencio apoderouse do peirao: un silencio traspasado pola dor de quen agora, por fin, ven terra e viven.
O primeiro en falar foi Tito Villarmea, capitán de Salvamento Marítimo na Guardamar Urania, un nome que, dixo, «evoca o celestial». Confesou que non durmira desde que soubo da visita, e lembrou aos seus avós galegos, que unha soa vez saíron do seu pobo para viaxar case vinte horas e ver a Xoán Pablo II en Fátima. En dezaoito anos, xunto ao seu equipo, rescatou a máis de 20.000 persoas. Pero houbo unha á que nunca esquecerá: unha nai que viaxaba nunha patera e que, xa a salvo, descubriu o rostro do seu fillo de catorce anos, colocoulle uns pendentes dourados e chorou. Era unha nena. «Chorou ela e chorei eu, porque son pai de dous adolescentes», dixo. «Poderían ser as miñas fillas». O Papa escoitaba atento, sen apartar a mirada, como o pescador que repasa as súas redes para reparalas.

Papa León XIV en el Muelle de Arguineguín conociendo las realidades de los migrantes en Canarias

Tomou despois a palabra María, voluntaria de Cáritas, que evocou os días do desbordamento, cando os recursos eran escasos, non se coñecía a lingua de quen chegaba e moitas veces só se podía ofrecer «galletas, leite e un pouco de atención». Daquela impotencia, dixo, aprenderon o esencial: que non se trataba de resolvelo todo, senón de estar presentes; que un sorriso ou unha mirada bastan para que alguén sinta acollido, aínda que non haxa idioma común.

O testemuño máis estremecedor chegou da man doutra muller, que leu (por motivos de seguridade)) as palabras de Blessing, vítima de trata. A historia dunha nixeriana que saíu do seu país non porque quixese, senón porque non había outra saída; que deixou atrás a dúas fillas, caeu en mans dunha mafia e sobreviviu a un cativerio que nin o mar conseguiu pechar. «Aprendín a crer en min mesma de novo», concluía a súa carta.

Pechou a quenda de testemuños unha traballadora latinoamericana que chegou a Gran Canaria en 1997 con «unha maleta cargada de soños», pasou por un bazar, un restaurante e vinte anos nunha empresa de reformas, e que hoxe dirixe a súa propia compañía con seis empregados. Quixo deixar unha mensaxe a quen aínda sofren: que si se pode saír adiante con traballo, respecto e gratitude, e que oxalá os trámites para quen chega sexan cada vez máis humanos.

Realidades de los migrantes en Canarias en la visita del Papa León XIV

«Onde Cristo manda calar ao mar, a Igrexa non pode quedar muda»

Cando chegou a súa quenda, León XIV mostrou o anel do Pescador que leva na man e, a partir del, partiu toda a súa reflexión. Lembrou que a Pedro foille dito «desde agora serás pescador de homes», e que en lugares como O Hierro ese mandato adquire unha forza literal e dolorosa, alí onde se rescatan persoas. Por iso, advertiu, «o Sucesor de Pedro non pode desentenderse destes peiraos».

Evocou o mar da Biblia como imaxe do caos (o Leviatán que devora, as mafias que trafican coa desesperación, a indiferenza que traga aos pobres) e, fronte a el, a voz de Cristo que ordena: «Cala, enmudece!». «Aí onde Cristo manda calar ao mar», dixo, «a Igrexa non pode permanecer muda ante quen é abandonados as súas augas».

Dirixiuse un a un a quen falara. A Tito e a María, para subliñar que a conversión empeza cando o migrante deixa de ser «un máis». A Blessing, a quen dedicou as palabras máis intensas: o seu nome significa bendición, e «se outros puxeron prezo ao teu corpo, Deus non deixou nunca de mirarte como alguén invaluable». «Es filla e irmá, es bendición», díxolle. E aos migrantes presentes pediulles que protexan a súa vida e non a entreguen a quen promete paraísos doados, eses «cantos de sirenas» que son industrias de morte.

Papa León XIV en el Muelle de Arguineguín conociendo las realidades de los migrantes en Canarias

O drama, insistiu, debe converterse en exame de conciencia: para os países de orixe e de tránsito, para unha Europa que non pode acostumarse a que o Atlántico sexa «un cemiterio sen lápidas», e para unha Igrexa que non pode adorar a Cristo no altar e logo «pasar de longo» ante os caiucos. Reivindicou tanto o dereito para buscar refuxio como o dereito a non ter que migrar, e deixou unha frase que resumiu toda a mañá: «Non podemos acostumarnos contado mortos. A dignidade humana non ten pasaporte».

Encomendou finalmente aos presentes á nosa Señora do Carmen, patroa da xente do mar, para que acompañe a quen chega, console a quen perdeu aos seus e esperte en todos «a valentía da misericordia».

Ao terminar, ao fondo seguía a lancha laranxa, fiel, montando garda. O peirao que o mundo chamou «da vergoña» escoitara, por unha vez, unha palabra distinta. Porque hoxe, xunto ao mar, cada vida que chegou a unha beira expuña a mesma pregunta que o Papa deixou suspendida no aire salgado: que queda da nosa humanidade. E, por un instante, en Arguineguín, a resposta foi alzar a mirada e acoller.

Texto: Bernabe Villalba

Previous articlePapa León XIV no porto de Arguineguín: «A dignidade humana non ten pasaporte nin perde valor ao cruzar unha fronteira»
Next articleJuan de la Rubia tocará a integral de órgano de Bach n Catedral de Santiago

RELATED ARTICLESMORE FROM AUTHOR