León XIV cumpre o soño de Gaudí e ilumina desde Barcelona un templo que segue en construción

«Amén. Déu meu, Déu meu!» foron as últimas palabras de Antonio Gaudí Cornet. Do «Dios meu, Dios meu» de Cristo na cruz ata o testamento verbal do xenial arquitecto catalán pasaron vinte séculos, e esta tarde Barcelona congregouse nunha multitudinaria celebración para conmemorar ese século vinte e un. Porque pasaron xa 100 anos desde aquel tráxico 10 de xuño de 1926 en que un tranvía atropelouno polas rúas de Barcelona. Un accidente que escribiu o seu destino final nas marxes esquecidas da cidade que el mesmo deseñara. O trazo dos seus lapis é hoxe a arquitectura bendita que vertebra a Cidade Condal.

Ás 19:16hs o interior da Sacra Familia, bosque de pedras e vidros, xardín botánico de paramecios, fundíase nun aplauso sereno. Nas pantallas aparecía o Santo Padre, que baixaba do Papamóvil ás portas da basílica, recibido polas súas Maxestades, Felipe e Letizia, o presidente do Gobierno, Pedro Sánchez, e Salvador Illa, presidente autonómico. Varios centenares de sacerdotes flanqueaban os laterais da altar, e tinguían co branco dos seus casullas o festival de cores ideado por Gaudí. Da súa mañá en Monserrat á tarde na Sacra Familia –ideada como unha cordilleira con dezaoito cimas–, León XIV percorreu este mércores un roteiro de sendeirismo espiritual polos dous epicentros da fe en Cataluña.

Fotografía: Kike Recuncho (Europa Press)

Nada é casualidade. O cardeal barcelonés Juan José Omella, que tamén recibía ao Papa xunto ao sanedrín de políticos e autoridades, hai tempo que se empeñou en inaugurar a Torre de Xesucristo ao grande, nunha magna celebración, e vaia se o conseguiu. Toda a Santa Misa de hoxe e a posterior bendición de la Torre de Xesucristo, coa súa pompa litúrxica e a súa emoción contida, débese ao cariño de monseñor Omella cara ao pontífice e ao seu xustificado afecto por Gaudí. O segredo da perseveranza é o amor e este prelado aragonés demostrou amar con fartura.

A xornada é precisamente o que moitos denominarían «histórica», e así nos gustaría a todos que o sexa. Cen anos tardou Barcelona en coroar a súa cidade, e o proxecto colosal de Antonio Gaudí non merecía menos esmero. O encontro da Diocese de Barcelona co Bispo de Roma foi a veneración dun venerable. O arquitecto de Reus está en proceso de beatificación, tamén pola sa teimosía dos bispos cataláns. E é tamén histórica porque marca, dalgunha forma, o eixo do primeiro Viaxe Apostólica de #León XIV a España. O de hoxe puido ser o acto central de toda a súa visita: o día que marcou no calendario, fronte a especulacións da prensa –e posibles adiantos de eleccións que nunca son tales–, a vinda do Papa en xuño. Tiña todo o sentido.

Despois dos saúdos protocolarios, León XIV visitou o edículo e taller de Antonio Gaudí, onde unha nena invidente mostroulle unha pequena maqueta da torre de Xesucristo que bendiría ao cabo da xornada. Todos os ollos postos, dentro e fóra do templo, nas pantallas instaladas para seguir a escaleta dunha Eucaristía xa bordada na memoria de Cataluña. Entraba entón o Santo Padre na cripta, acompañado de monseñor Omella e do Reitor da parroquia, mosén Josep Maria Turull. A súa oración discreta ante o Santísimo e a tumba de Gaudí espertaba o interese de todos. Un Papa axeonllado ante o creador da basílica; o ‘Ipse Christus’ prostrado ante o artífice bendito deste Edén de pedras claras.

Fotografía: Kike Recuncho (Europa Press)

A falta de dous días, este arquitecto universal leva cen anos enterrado nesa mesma cripta na que agora se detiña a rezar o Papa. O 12 de xuño de 1926, dous días despois da súa morte, Gaudí foi enterrado nesa capela que leva por advocación á Virxe do Carmen. As crónicas daqueles días recollen que o cortexo fúnebre que acompañou o seu féretro ata o templo que concibira converteuse no acontecemento cidadán máis importante daquel ano. Non máis que o acontecemento de hoxe, claro.

Ás 19:49hs comezaba o canto de entrada, irremediablemente solemne, e decenas de monaguillos, coas súas cirios e as súas cruces, a súa incensario e todo o aparato, encaraban o corredor central da Sacra Familia. O coro fixo as delicias dos 4200 peregrinos sentados no interior da basílica e dos outros tantos que agardaban fóra. Máis de 500 voces, segundo informaba a oficina de prensa da Basílica, quedaban escondidas no máis alto da basílica.Rozando a bóveda ou o artesonado ou o teito ou o que sexa que Gaudí quixo poñer no máis alto, eran un centenar de nenos e outros tantos de maiores, voces brancas e barítonos, corais e escolanías, quen se arremuiñaba no ceo da basílica e elevábannos a todos os presentes a toda escatología. Juan da Loura, organista titular da Basílica, poñía acordes ao festival de voces.

Fotografía: Manuel Queimadelos

Así, dous minutos antes do que marcaba a axenda, comezou a Santa Misa. O Goberno ocupaba as primeiras filas, a prensa –centos de xornalistas acreditados para a ocasión– empolicábase nas tribunas e balcóns e os Reis dirixían a súa mirada atenta desde o lateral dereito do presbiterio. #León XIV, revestido de dourado, incensaba entón o altar e o aroma da súa presenza embriagaba a cidade enteira. O Santo Padre presidía a Eucaristía no centro mesmo de Barcelona.

Calquera análise xornalística queda estéril en comparanza coa breve oración do acto penitencial, que resumía toda a faragulla do encontro: «Queridos irmáns: estamos aquí reunidos para celebrar con alegría a eucaristía, que nos fai familiares de Dios e santos por vocación, e para inaugurar a nova torre desta basílica, coroada pola cruz, que, como a escaleira de Jacob, une o ceo e a terra para encomio e gloria de Dios. Recoñezamos que somos pecadores e invoquemos con confianza a misericordia de Dios». Hoxe na Sacra Familia, en fin, vivíase a relixión, ese ‘relegase’ que une milagrosamente o humano e o divino.

Fotografía: Kike Recuncho (Europa Press)

Facendo gala da súa capacidade políglota, o propio #León XIV entoou o Gloria, en perfecto latín, cun torrente de voz. Miles de persoas seguían o seu canto animadamente. E como eses noivos que escollen as lecturas da súa voda, con aquilo de «o amor é paciente» ou o de «non é bo que o home estea só», o equipo de ceremonieros pontificios escolleu unhas lecturas que falaban con precisión para a celebración desta tarde. É o dardo atravesando o corazón ardente, escudo do Papa e seica choiva fina que todo o empapa nesta visita. Neste centenario, primeira visita de León XIV a Barcelona como pontífice, leuse o Apocalipse, sumando simboloxía á amálgama de detalles: «Velaquí a morada de Dios entre os homes, e morará entre eles, e eles serán o seu pobo, e o “Deus con eles” será o seu Deus».

Bendicir a súa morada foi, por tanto, a celebración dunha certeza: Dios estaba aquí entre nós, con tanta xente reunida no seu nome (e supoñemos, mirando as primeiras bancadas, que tamén un puñado na súa contra). O salmo, cantado por un mozo da Escolanía de Montserrat, daba gloria a Dios por esta magnífica humanidade que permitiu a Gaudí proxectar en pedra o ideal dunha vida: «Coroáchelo de gloria e dignidade; décheslle o mando sobre as obras das túas mans», cantaba o escolano.

A iso das 20:19hs diluíase silenciosamente a expectación ante a homilía de #León XIV. Que diría o Santo Padre ante esta improvisada canonización do arquitecto? O certo é que o Papa pronunciou unha preciosa catequese sobre a construción da Basílica. Hai que ter unha mirada de eternidade para sequera insinuar que cen anos non son nada, e que tanta euforia quedaría oca se a bendición desta Torre de Xesucristo supón o punto e final. Pero é que León XIV posúe esa mirada. A construción, explicou, segue viva en cada un de nós.

Fotografía: Kike Recuncho (Europa Press)

«A Sagrada Familia é un templo que nos constitúe nunha familia amada polo Señor, alimentada pola súa propia vida na Eucaristía. Así é como a Cidade Condal e toda Cataluña reúnense neste templo, signo tamén de unidade e de concordia, e alzan a súa mirada para atoparse co rostro de Dios Padre, resplandeciente no seu Fillo feito home, Xesucristo», comezou dicindo.
Tirando do fío coa mesma idea poderosa –que a esta basílica quedan aínda, polo menos, outros cen anos–, predicou: «Todos nós somos as pedras vivas desta obra, que ten a Cristo como fundamento e culmen, principio e fin. Moito máis que un monumento, a Basílica da Sacra Familia segue sendo hoxe unha obra en construción, que nos lembra como a vida cristiá é sempre un camiño, porque se trata dun proxecto que Dios leva a cabo. Non habitamos, pois, unha obra inacabada, senón un templo aínda en construción. A súa imperfección non  é un defecto, porque dá testemuño dun desexo; non significa unha carencia, senón que expresa unha promesa que queremos honrar con coherencia. A nosa gratitude convértese entón en compromiso, á vez que cooperamos no proxecto de Dios, é dicir, na construción á que El mesmo chámanos».
Quen é entón o construtor? Quen o construído? Nas súas palabras, León XIV insinuou que non foi Gaudí quen alzou este templo para o Señor, senón Dios quen alzo o templo da alma para Gaudí: «É Dios, en cambio, quen nos dá un lugar, e o lugar que nos regala é o seu propio corazón: o lugar do Fillo, para nós que eramos estraños; o lugar do Amado, para nós que somos pecadores». Pero a nosa natureza de pecado é precisamente a que nos invita a alzar a mirada: «Queridos irmáns, non podemos crer en Jesús e promover a guerra. Non podemos crer en Jesús e matar o inocente. Non podemos crer en Jesús e abandonar a quen sofre, a quen chora, a quen foxe da miseria».
Fotografía: Kike Recuncho (Europa Press)
Durante a súa longa homilía, que xogou con ese bilingüismo seu vernizado polo acento americano, o Santo Padre tivo unhas últimas palabras para a Torre de Xesucristo e para o seu formidable inventor: «Lembremos, pois, que a Cruz de Cristo, que coroa esta basílica, é a Cru dos últimos que se volven os primeiros, dos pecadores que se volven santos, dos mortos que resucitarán». E seguía: «Ao admirar a torre de Xesucristo, alzamos a mirada cara a El, cara a Aquel que só nos revela a verdade de Dios e a verdade de nós mesmos».
Unha última referencia a Gaudí rematou a súa homilía: «Creado á súa imaxe, o home responde á obra de Dios co seu propio enxeño: así é como o artista converte o talento en encomio e a creatividade en testemuño do mesmo Creador. Como arquitecto ardente de fe, o venerable Antoni Gaudí concibiu estes espazos co desexo de narrar os misterios da vida do Señor: deste xeito propúxonos unha peregrinación espiritual, que conduce ao encontro con Cristo nado, morto e resucitado por nós. Xunto con Gaudí, de quen conmemoro o centenario da súa morte, lembramos e damos as grazas esta tarde a todos os promotores e benefactores, aos artistas e aos traballadores que cooperan na construción dunha obra mestra arquitectónica, que é tamén unha elocuente catequese feita de pedras, cores e luz».
Despois da homilía e as peticións –que acertada estivo Barcelona, sen estridencias modernas nin súplicas inexplicables: pola Igrexa, polo Papa, polos #gobernante, polos que sofren, pola paz, e por nós–, a numerosa coral entoou ‘Verleih uns Frieden Gnädiglich’ de Mendelssohn. Nada é casualidade, diciamos. A música foi outro bosque de matices, outra sinfonía de diversidades dentro do rico espectáculo ao redor da figura do arquitecto catalán. Do canto gregoriano –‘Jesu dulcis memoria’–, ao ‘Ave Verum’ de Elgar, pasando polo ‘Oh, cel blau’ de Millet ou o ‘Virolai á Mare de Déu de Montserrat’, que soou en cada evento da etapa catalá. Un xogo de composicións que levantaba o fervor desta Igrexa que peregrina en Barcelona.
Aínda que a Santa Misa estivo repleta de momentos emocionantes, sobre as 20:57hs tiña lugar unha doxología para a historia, que o Papa entoou con fiereza. Centos de sacerdotes estendían as súas mans para ofrecer, de novo cara ao alto, este sacrificio sempre antigo e sempre novo. A comuñón prolongouse durante dez minutos longos mentres os cantos ambientaban o silencio da oración. Unha coreografía de movementos estudados fixo que miles de persoas comulguen, pero non así na tribuna de prensa. Seica non se pode ter fe e garabatear notas a vuelapluma ao mesmo tempo?
Fotografía: Kike Recuncho (Europa Press)
Entón o cardeal Omella dirixiu unhas palabras finais en agradecemento pola visita do Santo Padre: «Non queremos ser agoreiros de desastres senón sementadores de esperanza. A torre de Xesucristo que vostede, Santo Padre, vai bendicir, gran emblema desta cidade olímpica, anímanos a alzar a mirada cara á luz que proxecta esta torre coroada pola cruz de Xesucristo». Unha afectuosa despedida á que León XIV respondeu co agasallo dun cáliz para a diocese de Barcelona.
Hora e media despois do comezo da celebración, o Santo Padre deu a súa bendición final: «Ti, que iluminaches ao teu servo Antoni Gaudí para deixar as realidades deste mundo e buscar as do ceo, concédenos edificar no medio dos homes a nova Xerusalén do teu Reino. Por Xesucristo, o noso Señor». Un amén rotundo unificou a todos os presentes, á vez que se atenuaban as luces do interior e os escolanos de Montserrat saían con velas. A súa entoación de ‘Sanctus’ daba comezo á traca final da bendición.
É, ai, a tensión fecunda de la Iglesia en España. O momento de maior recollemento fundiuse cos minutos de maior alboroto. Unha de cal e outra de area, estou é, unha de silencio e outra de puro ruído. Ante a fachada iluminada polos focos e, sobre todo, polos rostros da Escolanía de Montserrat –protagonistas musicais do itinerario barcelonés–, despegouse un espectáculo de música, luces e fogos artificiais. Pero nada como a luz dunha mirada. Era a de #León XIV, sentado fronte á facha principal do templo. Era a dos 4000 fieis do interior e os 5000 peregrinos congregados nos arredores. A sensación compartida foi a de pura sorpresa. Sorpresa maiúscula. Co ‘Hosana in exelcis Deo’ fíxose a luz.
Fotografía: Manuel Queimadelos
O aplauso foi enxordecedor en dous momentos finais: primeiro, a Cruz quedaba iluminada por completo, cumprindo aquel desexo de Gaudí: «A cruz será de cristal; de día reflectirá a luz do sol e pola noite, mediante potentes focos, proxectará feixes de luz sobre a cidade». E, para rematar, un espectáculo de drons que debuxaba no firmamento a silueta de Gaudí. O estalido de aplausos rematouse coa frase «Primeiro l’amor. Després a tècnica», nunha coreografía de drons coloridos.
Talvez facía falta que pasasen cen anos para comprender a que referíase todo. Por que soñou Gaudí esta tolemia. Por que erixiu cara ao ceo un templo imposible. Talvez facía falta a perspectiva dun século, mesmo, para comprender a actualidade da mensaxe do Papa. Só agora, coa Torre de Xesucristo acesa, terminamos de entender o mandato destes días: alzade a mirada. Barcelona por fin a alzou. Déu meu, Déu meu! Amén.

Texto: Pablo Mariñoso de Juana

Previous articleLeón XIV: "Sede testemuñas cribles da esperanza cristiá"
Next articlePapa León XIV no porto de Arguineguín: «A dignidade humana non ten pasaporte nin perde valor ao cruzar unha fronteira»

RELATED ARTICLESMORE FROM AUTHOR