Español
Galego
- Mons. Francisco José Prieto invita a afrontar o estudo da Teoloxía desde a humildade, a paciencia e a dispoñibilidade para escoitar e responder á chamada de Deus.
- Rocío Carolo Tosar reflexiona sobre a «saudade de Deus» como unha experiencia humana de apertura cara aos demás, cara ao interior e cara ao Absoluto.
O Instituto Teolóxico Compostelán (ITC) e o Instituto Superior Compostelán de Ciencias Relixiosas (ISCCR) inauguraron oficialmente este martes 8 de setembro o curso académico 2026/27 en Santiago de Compostela.
A humildade de Belén: aprender a mirar como Deus mira.
A humildade ante o pequeno ocupou un lugar salientable na homilía. O arcebispo invitou a deter a mirada en Belén e Nazaré, lugares aparentemente insignificantes desde os que, con todo, Dios quixo facer xurdir o decisivo da historia da salvación.
Para mons. Prieto, esta é tamén unha primeira lección para quen comeza un curso de estudos teolóxicos: aprender Teoloxía esixe aprender a mirada de Deus, unha mirada capaz de descubrir a grandeza escondida naquilo que aparentemente é pequeno ou insignificante.
Esa humildade non significa renunciar á razón. Ao contrario, explicou, implica saber que se recibe e acóllese, pero tamén asumir a tarefa de pensar e exercer a intelixencia que Deus deu ao ser humano. Trátase dunha intelixencia «creativa e humilde da fe», consciente de que a razón se atopa ante un misterio que a desborda.
A paciencia da xenealoxía: Deus entra na historia real.
A segunda gran imaxe proposta polo arcebispo foi a xenealoxía do Evanxeo segundo santo Mateo. Fronte á tentación de imaxinar unha historia ideal ou perfecta, a xenealoxía mostra unha historia humana real, con luces e sombras, tropezos e respostas á vontade de Deus.
A paciencia desa sucesión de nomes e xeracións permite comprender que os grandes froitos requiren tempo, paciencia e fidelidade. Tamén o estudo ten algo desa paciencia: require constancia, traballo e un camiño prolongado ata que aquilo que se aprende chega a converterse en sabedoría.
A xenealoxía conduce finalmente ata José e María e, con eles, ata Xesucristo. Para monseñor Prieto, este percorrido lembra que Dios non salva na marxe da historia, senón entrando verdadeiramente nela: «Xesucristo non aparece na marxe da historia humana».
Desde aí, expuxo que a Teoloxía cristiá non pode reducirse ao estudo dunha idea abstracta de Dios. A súa tarefa consiste en pensar a fe desde o acontecemento de Xesucristo, escoitando tanto a Palabra de Dios como as preguntas, os sufrimentos e os interrogantes dos homes e mulleres de cada tempo.
Por iso, o arcebispo destacou que a Teoloxía comeza escoitando e subliñou que esa escoita ha de abrirse á Escritura, á tradición e tamén á realidade contemporánea.
A intelixencia da fe, sinalou, non pode quedarse na acumulación de coñecementos. É posible coñecer as Escrituras sen deixarse interpelar por elas, estudar Cristología sen que Cristo sexa o centro da vida, estudar Liturxia sen descubrir o sentido da adoración ou falar de la Iglesia sen chegar a amala. O obxectivo do estudo, por tanto, é que aquilo que se aprende termine converténdose naquilo «desde o que vivimos».
A dispoñibilidade de María: escoitar, acoller e facer vida a Palabra.
A terceira imaxe central foi María, presentada como muller da escoita e modelo para quen emprende o camiño da Teoloxía. Nela, o arcebispo destacou unha actitude de dispoñibilidade ante a iniciativa de Dios: escoitar, acoller, pensar, facerse preguntas e responder.
María aparece así como referencia para unha tarefa teolóxica que non consiste unicamente en adquirir conceptos, senón en permitir que a Palabra transforme a propia existencia. Monseñor Prieto lembrou que o Evanxeo de Lucas presenta en varias ocasións a María «rumiando» a Palabra no seu corazón: non para escondela ou esquecela, senón para facela súa e convertela en vida.
Esta actitude de escoita está estreitamente relacionada coa fe e coa intelixencia. A fe, afirmou o arcebispo, «non teme á intelixencia. Ao contrario, reclámaa». Deste xeito, os estudos teolóxicos están chamados a ser un espazo no que a razón se poña ao servizo dunha fe que busca comprender, sen esquecer nunca que o misterio de Dios supera calquera formulación humana.
Neste sentido, monseñor Prieto definiu o ITC e o ISCCR como unha verdadeira «escola de intelixencia crente», chamada a formar non só persoas capaces de coñecer e pensar a fe, senón tamén discípulos.
Con esta invitación á humildade, a paciencia e a dispoñibilidade, o arcebispo de Santiago vinculou o comezo do novo curso académico cunha tarefa que transcende as aulas: deixar que o estudo da fe transforme a mirada e a propia vida. A verdadeira intelixencia da fe, concluíu, implica tamén unha conversión da mirada, para aprender a recoñecer a presenza de Deus na historia e descubrir, como en Belén, Nazaré e María, a grandeza que pode esconderse no pequeno, o sinxelo e o aparentemente inesperado.
Da nostalxia á experiencia filosófica da saudade.
Tras a celebración litúrxica, a profesora Dra. Rocío Carolo Tosar foi a encargada de pronunciar a lección inaugural do novo curso, na aula Magna do ITC. Doutora en Filosofía pola Universidade de Santiago de Compostela, Carolo Tosar desenvolve a súa actividade profesional na Consellería de Cultura e colabora desde fai varios cursos na docencia de distintas materias filosóficas no ITC. Tamén preside a Fundación Galicia Milenio.
A saudade, para a profesora, non sería simplemente un sentimento psicolóxico, senón unha experiencia interior que permite ao individuo tomar conciencia da súa propia singularidade e abrirse á procura do ser. En palabras de Piñeiro, «coñecer é sentirse», unha idea que a profesora utilizou para subliñar a dimensión radicalmente interior desta experiencia.
Unha apertura cara á comunidade e cara ao Absoluto.
A saudade foi presentada durante a lección inaugural como un sentimento dinámico, capaz de sacar ao ser humano dunha situación de illamento interior e proxectalo cara á transcendencia. Nesta concepción, o individuo non está chamado a permanecer encerrado na súa propia soidade, senón a desenvolver un impulso cara a aquilo que a supera.
Esa apertura pode producirse, segundo a reflexión de Carolo Tosar, en dúas direccións complementarias. Por unha banda, cara ao exterior, mediante a relación cos demais, a comunidade, o diálogo e a amizade. Neste punto, a profesora recorreu tamén a aspectos da traxectoria vital de Ramón Piñeiro para destacar a importancia que tiveron as súas amizades en momentos especialmente difíciles da súa vida.
Doutra banda, existe unha transcendencia cara ao interior e cara ao Absoluto. A saudade aparece así como unha conciencia da propia limitación que, lonxe de paralizar ao individuo, impúlsao a buscar algo que o transcende. A profesora relacionou esta apertura con estados como o anhelo, a esperanza e a fe, entendida esta última como unha forza que permite avanzar cara ao ser a través do misterio.
A saudade de Dios como experiencia de apertura.
Na parte final da súa intervención, Carolo Tosar vinculou a reflexión sobre a saudade coa experiencia relixiosa. A partir da interpretación do teólogo Andrés Torres Queiruga, expuxo a posibilidade de situar a Deus «na orixe e no destino último da saudade», como horizonte desa procura humana de plenitude.
A saudade, que inicialmente pode aparecer como unha experiencia de soidade ou ausencia, adquire deste xeito un carácter dinámico e esperanzador: convértese nun impulso que leva ao ser humano para superar os seus límites e a dirixirse cara ao absoluto. A fe aparece neste percorrido como unha forma de avanzar cara a aquilo que permanece envolto no misterio.
A reflexión concluíu recuperando a idea central que daba título á lección: a «saudade de Deus» como nome experiencial dunha apertura orixinaria do ser humano. Unha apertura que, na lectura proposta desde o pensamento de Ramón Piñeiro, desenvólvese entre a intimidade e a transcendencia, entre a conciencia da propia finitud e a procura daquilo que pode conducir cara á plenitude.
Unha chamada á formación e ao diálogo.
No acto participaron tamén o director do Instituto Teolóxico Compostelán, Alfonso Novo Cid-Fuentes; o secretario do Instituto Superior de Ciencias Relixiosas, Antonio Gutiérrez González; e o secretario do Instituto Teolóxico Compostelán, Ricardo Sanjurjo Otero.
Fíxose balance do curso 2025-2026 e repasáronse as súas principais actividades académicas, entre elas as Xornadas de Teoloxía con motivo do 1700 aniversario do Concilio de Nicea, alén de diversos cursos, xornadas e conferencias.
Nas súas intervencións púxose de relevo a vocación do Instituto de ofrecer unha formación teolóxica rigorosa e de ser un espazo no que a fe poida ser proposta «con delicadeza e respecto». Tamén se animou á comunidade educativa a manter o Evanxeo como referencia.
O arcebispo de Santiago clausurou o acto destacando que a Teoloxía está chamada a escoitar as preguntas do ser humano contemporáneo e a favorecer o diálogo entre fe, razón e cultura. Así mesmo, animou a profesores e alumnos a afrontar o novo curso con rigor, liberdade, humildade e paixón pola verdade.
